Egzama Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Cilt Bakımı

Egzama Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Cilt Bakımı

Kış aylarının yaklaşmasıyla soğuyan hava, sertleşen rüzgâr ve iç mekânlarda yanan ısıtıcılar pek çok kişinin cildinde kuruluk, kaşıntı ve kızarıklık yakınmalarını artırır. Cildinde bu tür değişimler fark eden yetişkinlerin ya da çocuğunun cildi için bilgi arayan ebeveynlerin aklına egzama nedir sorusu gelebilir. En kısa tanımıyla egzama, cildi kuru, kaşıntılı ve tahriş olmuş hale getiren durumların genel adıdır.

Bu yazıda egzamanın ve atopik dermatitin ne olduğunu, yaşa göre hangi bölgelerde görüldüğünü, oluşumunda rol oynayan etkenleri ve günlük tetikleyicileri bulabilirsiniz. Ayrıca şikâyetlerin kışın neden arttığını, egzamaya eğilimli ciltte günlük bakım adımlarını, ürün etiketi okurken dikkat edilecek noktaları ve ne zaman hekime başvurulacağını adım adım inceleyeceğiz.

Egzama nedir?

Günlük yaşamda sıkça tek bir rahatsızlık gibi anılsa da egzama nedir sorusunun karşılığı tek bir hastalık değil, benzer cilt bulgularıyla seyreden bir durumlar grubudur. Bu gruptaki durumlar cildi kuru ve tahriş olmuş hale getirir. Önemle vurgulamak gerekir ki egzama bulaşıcı değildir; temasla, aynı ortamda bulunmakla veya ortak eşya kullanmakla kişiden kişiye geçmez. Belirtiler her zaman aynı düzeyde kalmaz; dönemsel olarak alevlenip ardından sakinleşebilir.

Atopik dermatit nedir?

Egzama denildiğinde en sık konuşulan tür atopik dermatittir ve günlük dilde “egzama” sözcüğü çoğu zaman bu durumu anlatmak için kullanılır. Atopik dermatit; cildi iltihaplandıran, kızartan ve tahriş eden uzun süreli, yani kronik bir cilt durumudur. Sıklıkla bebeklik ve erken çocukluk döneminde başlar, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Pek çok çocukta ergenlikten önce düzelme eğilimi gösterirken, bazı kişilerde yetişkinlikte de alevlenme ve sakinleşme dönemleriyle uzun yıllar sürebilir.

Egzamanın diğer türleri

Atopik dermatit dışında farklı özellikler gösteren başka egzama türleri de bulunur ve bir kişide aynı anda birden fazla tür görülebilir.

Tür Kısa açıklama
Kontakt dermatit Belirli bir maddeyle temasla tetiklenen egzama biçimidir; tahriş edici veya alerjik tipte olabilir ve tahriş edici tip daha sıktır.
Diskoid (nümüler) egzama Daire veya oval biçimli yamalar yapar.
Dishidrotik egzama (pompholyx) Çoğunlukla el ve ayaklarda görülen egzama türüdür.
Seboreik dermatit Saçlı deri, yüz ve kulak içi gibi yağlı bölgelerde pullanma yapar; bebeklerde saçlı deride görülen biçimi “konak” olarak bilinir.

Egzama belirtileri nelerdir?

Egzama belirtileri kişiden kişiye ve cildin bulunduğu döneme göre değişir. En sık belirti, şiddetli olabilen kaşıntıdır. Kaşıntı uykuyu bölebilir. Aşağıdaki belirti listesi genel bilgilendirme amaçlıdır ve tek başına teşhis koydurmaz:

  • Belirgin kuruluk ve gerginlik hissi
  • Farklı bölgelerde ortaya çıkan kuru ve kızarık yamalar
  • Kuruluğun yoğunlaştığı alanlarda cilt çatlaması
  • İnce kabuklanma veya pullanma
  • Uzun süreli kaşıma ve sürtünmeye bağlı kalınlaşmış cilt
  • Kaşındıkça sızıntı yapabilen veya kanayabilen döküntüler

Yaşa göre görüldüğü bölgeler

Özellikle atopik egzamada kuruluk ve döküntülerin yoğunlaştığı vücut bölgeleri yaş dönemlerine göre farklılık gösterebilir.

Dönem Sık görülen bölgeler
Bebeklik (yaklaşık iki yaşa kadar) Yüz, saçlı deri, dirsek ve diz gibi eklem bölgeleri
Çocukluk Dirsek ve diz içi, ayak bilekleri
Ergenlik ve yetişkinlik Eller, dirsek ve diz içi, göz çevresi, ayak bilekleri ve ayaklar

Benzer görünümler başka nedenlerle de oluşabilir; değerlendirmeyi hekim yapar.

Egzama neden olur?

Egzama neden olur sorusunun tek bir yanıtı yoktur; çünkü bu durumun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Cilt bariyerindeki değişiklikler, genetik yatkınlık ve aşırı çalışan bağışıklık tepkisinin rol oynadığı düşünülür.

Cildin koruyucu tabakası olan cilt bariyerindeki değişiklikler, cildin su tutmasını zorlaştırarak nem kaybına ve kuruluğa yol açar. Bu süreçte bariyerle ilgili bir proteini etkileyen gen değişiklikleri rol oynar. Genetik yatkınlık da önemli bir etkendir; ailede, özellikle anne veya babada atopik egzama olması, ayrıca kişide ya da yakın akrabalarında astım veya saman nezlesi bulunması olasılığı artırır. Yine de ailede bu durumların bulunması, kişide mutlaka egzama olacağı anlamına gelmez.

Üçüncü etken olan aşırı çalışan bağışıklık tepkisi ise ciltte iltihaplanma ve kızarıklıkla ilişkilidir. Tüm bu süreç kişisel temizlik veya bakım eksikliğiyle ilişkili değildir; egzama hijyen yetersizliğinden kaynaklanmaz.

Egzamayı tetikleyen etkenler nelerdir?

Tetikleyici etkenler yakınmaları artırabilir. Her cildin duyarlılığı farklı olduğundan tetikleyiciler kişiye özgüdür; bir kişiyi etkileyen durum başkasını etkilemeyebilir. Sık karşılaşılan tetikleyiciler şunlardır:

  • Günlük temizlikte kullanılan sabun ve deterjanlar
  • Parfüm ve bazı cilt ürünlerindeki bileşenler
  • Yün gibi cilde sürtünen sert kumaşlar
  • Sigara dumanı ve hava kirliliği
  • Ani ısı ve sıcaklık değişimleri
  • Sıcak ortamda veya hareketle artan terleme
  • Günlük yaşamda yoğunlaşan stres
  • Cilt enfeksiyonları
  • Polen, ev tozu akarı ve evcil hayvanlar
  • Gebelik gibi hormon değişimleri ve bazı besinler

Bazı besinlerin yakınmaları artırdığı düşünülse bile, hekim söylemeden beslenme düzeni değiştirilmez ve hiçbir besin grubu diyetten çıkarılmaz. Alevlenmelerin hangi durumlarda arttığını gözlemleyerek kendi tetikleyicilerinizi hekimle birlikte belirlemek günlük yönetimi kolaylaştırır.

Egzama kışın neden artar?

Kasım ayından şubat sonuna uzanan kış aylarında dışarıdaki soğuk hava, sert rüzgâr ve düşük nem cildi kurutur. Aynı dönemde kapalı alanlarda çalıştırılan kalorifer ve ısıtıcılar da iç ortam havasını kurutarak havadaki nemi azaltır. Ayrıca kışın ısınmak amacıyla banyoda çok sıcak su kullanmak cildin koruyucu yağlarını alabilir ve kuruluğu belirginleştirebilir.

Bununla birlikte mevsim koşullarından herkes aynı biçimde etkilenmez. Kış aylarındaki soğuk ve kuru hava pek çok kişide yakınmaları artırırken, bazı kişilerde sıcak hava ve terleme de şikâyeti artırabilir. Bu nedenle mevsim geçişlerinde cildin verdiği tepkileri gözlemlemek ve nemlendirme alışkanlığını aksatmadan sürdürmek önem taşır.

Egzamaya eğilimli ciltte günlük bakım

Günlük yaşamda egzamalı cilt bakımı ve atopik cilt bakımı, cildin nemini korumaya ve tahriş edici etkenlerle teması azaltmaya dayanır. Bu adımlar yalnızca kuruluk ve kızarıklığın arttığı günlerde değil, cildin sakin göründüğü dönemlerde de düzenli olarak sürdürülür:

  • Çok sıcak su yerine ılık suyla kısa banyo yapmak
  • Klasik sabun yerine sabunsuz veya kokusuz nazik temizleyici kullanmak
  • Yıkama sonrasında cildi ovmadan, yumuşak bir havluyla tampon yaparak kurulamak
  • Nemlendiriciyi banyodan hemen sonra, cilt hâlâ nemliyken sürmek
  • Cilt düzelmiş görünse de nemlendirmeyi düzenli biçimde sürdürmek
  • Cildi kaşımamak; kaşıntı olduğunda kaşınan yeri parmakla hafifçe ovmak
  • Kaşımaya bağlı tahrişi azaltmak amacıyla tırnakları kısa tutmak
  • Yün gibi sert kumaşlardan uzak durmak, yumuşak dokulu giysiler seçmek
  • Evi serin ve nemi dengeli tutmak, kalorifer ve ısıtıcılara yakın durmamak

Cildi tırnakla kaşımak veya sertçe ovmak tahrişi, iltihabı ve kaşıntıyı artırabilir. Nazik temizlik, banyo sonrası nemlendirme ve ev ortamı düzenlemeleri günlük bakımın parçasıdır. Bu adımlar günlük bakımı anlatır, hekimin önerdiği planın yerini almaz.

Kuru ve hassas ciltte ürün seçerken nelere bakılır?

Günlük temizlik ve nemlendirme rutininde yer alan ürünler genel olarak sabun içermeyen temizleyiciler, yüz temizleme jelleri ile yüz ve vücut nemlendiricileri gruplarından oluşur. Etiket üzerindeki cilt tipi açıklamaları, Hassas Cilt grubundaki ürünleri incelerken ya da aşırı kuruluk yaşayan ciltte Kuru Cilt seçeneklerinin etiketlerini okurken karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır. Ürün seçerken etikette şu bilgilere bakılır:

  • İçerik listesi: Bileşen tablosunda seramid, gliserin gibi maddelerin yer alıp almadığını görmek için incelenir.
  • Parfüm bilgisi: Formülde parfüm veya koku verici bileşen bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
  • Cilt tipi ifadesi: Ürünün kuru, çok kuru veya hassas cilt tiplerinden hangisine yönelik olduğu okunur.
  • Yüz veya vücut kullanımı: Ürünün yüz, vücut ya da her iki bölge için uygun olup olmadığına bakılır.
  • Kullanım talimatı: Ambalajda belirtilen uygulama şekli, miktarı ve kullanım sıklığı dikkate alınır.

Egzamada ne zaman hekime başvurulur?

Egzama tanısını dermatologlar, alerji uzmanları veya diğer hekimler ayrıntılı öykü ve cilt muayenesiyle koyar. Bazen benzer görünüme yol açan başka nedenleri dışlamak için test gerekir ve tanı süreci birkaç görüşme sürebilir. Ciltte kuruluk ve kaşıntı şikâyeti varsa, günlük bakımla düzelmiyorsa ya da uyku ve günlük yaşam etkileniyorsa hekime başvurulur. Bebek ve çocukta çocuk doktoru veya dermatolog değerlendirmesi, gebelik ve emzirme dönemlerinde ise hekim yönlendirmesi esas alınır.

Özellikle aşağıdaki işaretler görüldüğünde hekim başvurusu geciktirilmemelidir:

  • Su toplama, kabuklanma, sızıntı veya irinli sivilceler oluşması
  • Döküntülü bölgede ağrı, şişlik veya dokunmakla hissedilen sıcaklık artışı
  • Mevcut cilt görünümünde ani kötüleşme veya hızlı yayılma
  • Cilt bulgularına ateş veya genel halsizlik tablosunun eşlik etmesi

Özetle

Egzama, cildi kuru, kaşıntılı ve tahriş olmuş hale getiren bulaşıcı olmayan durumların genel adıdır ve en sık konuşulan türü atopik dermatittir. Nedeni tam olarak bilinmeyen bu durumda kişiye özgü tetikleyicileri tanımak önem taşır. Özellikle soğuk kış aylarında ılık banyo, nazik temizlik ve düzenli nemlendirme gibi günlük bakım adımlarını sürdürmek önem taşır. Şikâyetler sürerse veya artarsa değerlendirme için dermatoloğa başvurulmalıdır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kozmetik ürünler hastalıkların tedavisi amacıyla kullanılmaz. Ciltte süren veya artan bir sorun varsa dermatoloğa başvurun.

Sıkça Sorulan Sorular

Egzama bulaşıcı mı?

Hayır, egzama ve en sık konuşulan türü olan atopik dermatit bulaşıcı değildir. Dokunmakla, yakın temasla veya havlu gibi ortak eşyaları kullanmakla bir kişiden başkasına geçmez. Aynı ailede görülmesi bulaşmayla değil, yatkınlıkla ilgilidir. Ciltteki döküntünün bulaşıcı bir durum olup olmadığı konusunda şüpheniz varsa değerlendirme için hekiminize başvurabilirsiniz.

Egzama ne kadar sürer?

Egzamanın ne kadar süreceği kişiye ve egzamanın türüne göre değişir. Atopik egzama uzun süreli, yani kronik bir seyir izleyebilir; belirtilerin arttığı alevlenme dönemleri ve cildin rahatladığı sakin dönemlerle ilerler. Çocuklukta başlayan şikâyetler pek çok çocukta ergenlikten önce düzelirken, bazı kişilerde yetişkinlikte de yıllarca sürebilir.

Egzama ile atopik dermatit aynı şey mi?

Tam olarak aynı şey değildir; egzama cildi kuru, kaşıntılı ve tahriş olmuş hale getiren durumlar grubunun genel adıdır, atopik dermatit ise bu grubun en sık konuşulan türüdür. Bununla birlikte günlük dilde iki sözcük çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Ciltteki yakınmanın hangi egzama türüne ait olduğunu muayeneyle hekim değerlendirir.

Saçta egzama olur mu?

Evet, saçlı deride görülen egzama türleri vardır ve bunlar arasında seboreik dermatit öne çıkar. Kızarıklık, pullanma ve yağlı kabuklanma görünümü yapabilir; bebeklerdeki biçimi konak olarak bilinir. Ayrıca bebeklerde atopik egzama da bu bölgede görülebilir. Şikâyet sürerse bir dermatoloğa başvurulmalıdır.

Egzamalı ciltte nemlendirici ne sıklıkla kullanılır?

Egzamaya eğilimli ciltte nemlendiricinin sık ve düzenli kullanılması büyük önem taşır. Uygulamanın yalnızca kuruluk ve kaşıntı arttığında değil, cilt düzelmiş görünse de düzenli biçimde sürdürülmesi ve özellikle banyo sonrasında henüz nemli cilde sürülmesi yerindedir. Gün içinde hangi sıklıkta uygulanacağı konusunda ürün etiketi ve hekim önerisi esas alınır.